Kültür PDF Yazdır E-posta
Pazartesi, 01 Eylül 2008

Yalvaç kendine bağlı belde ve köyler ile Isparta İline bağlı olan Şarkikaraağaç ve Gelendost İlçe ve köyleri için ekonomik, sosyal, sağlık ve eğitim hizmetleri açısından bir cazibe merkezidir. Bu yerleşim yerlerinden çok sayıda öğrenci Yalvaç’taki eğitim kurumlarına gelmektedirler.Yalvaç sahip olduğu çok eski geçmişi ve kültürel özellikleriyle zengin bir turizm potansiyeline sahiptir. Antiocheia in Psidia (Antik Kent) Anadolu’da kurulan antik kentler arasında oynadığı önemli roller ve eşsiz yapılarıyla ayrı bir önem taşımaktadır. Yalvaç’ın kültürel zenginliklerini teşhir eden Yalvaç Müzesi genellikle Roma, Bizans ve Osmanlı devirlerine ait eserlere sahiptir.Yalvaç’ın kültürel değerleri arasında önemli yerlerden biri de "Yalvaç Hacı Ali Rıza Efendi Halk Kütüphanesi"dir. Kuruluşu 108 yıl öncesine dayanır. Kütüphane 1970 yılından itibaren kendi binasında faaliyete devam etmekte olup, çeşitli konularda 30 bini aşkın eseri ile en önemli kültür hazinelerimiz arasındadır.Yalvaç'ta ayrıca Yalvaç Evi adı verilen tarihi ve turistik bir mekan yer almaktadır. 2006 yılında bir ikincisi de inşa edilmiştir. Yalvaç Evi geleneksel Yalvaç evleri tarzında döşenmiş olup Yalvaç'ın kültürel değerlerini teşhir etme açısından Antiocheia in Psidia ve Yalvaç Müzesi'nden sonra Yalvaç'taki üçüncü önemli ziyaret alanıdır.Yalvaç’ta Isparta Süleyman Demirel Üniversitesi'ne bağlı Yalvaç Meslek Yüksek Okulu 9 bölümü ile 2500 öğrenciye eğitim vermektedir.Yalvaç Merkezinde sağlık hizmetleri açısından 150 yatak kapasiteli Devlet Hastanesi, 50 yatak kapasiteli Doğumevi ve 3 adet sağlık ocağı bulunmaktadır. 

 

Yalvaç’ta Evlenme Yalvaç yöresinde görücü usulü ile evlenme, anlaşarak evlenme, yaygın evlenme şekilleridir. Bunun yanında kırsal kesimde az da olsa kız kaçırma denilen evlenme usulüne rastlanır. Görücü usulü ile evlenme, bilhassa geleneklerine sıkı sıkıya bağlı, ataerkil ailelerde görülmektedir. Anlaşarak evlenme, toplumumuzdaki modernleşmeye bağlı olarak daha yaygındır.  

 

Yalvaç’ta Kız isteme Beğenilerek, eş namzedi olarak belirlenen genç kız için bir ön araştırma yapılır. Kızda iffet, soyluluk, iyi huyluluk aranan ortak değerlerdendir. Aday uygun bulunursa, ziyaret için gün alınır. Kızın ailesi de çeşitli hazırlıklar yapar, bilhassa evine tertip ve düzenine, temizliğine ayrı bir önem verilir. Kız. istemeye gidenlere "dünürcü" denir. Dünürcüler, aile büyükleri yanında, kız tarafının kıramayacağına inanılan çevredeki dostlardan da oluşur. Dünürcüler, giderken kaliteli şeker veya çikolata götürür. İlk önce grubun sözcüsü durumunda olan yaşlı ve saygın kişi, uygun bir dille, ziyaret sebebi açıklanır. Kızını verme niyetinde olan aile süre ister. Bu süre sonunda araştırma yapılıp, karar verilirse, erkek tarafı tekrar çağrılır. "Söz Kesimi" denilen olay gerçekleşir, iki tarafta gençlerin ev kurma hazırlıklarının paylaşımını yaparlar. Mesela oğlan tarafı yatak odasını, kız tarafı da misafir odasını hazırlamaya karar verir. Oğlan tarafına tatlı olunsun diyerek, şekerli içecekler ikram edilir. Gelin adayı, saygıyla gelenlerin elini öper, kısa toplantıdan sonra, gelenler dağılır. Kızın ailesinde tatlı bir telaş ve heyecan başlar.  

 

Yalvaç’ta Nişan Nişan törenine kız ve erkek tarafının tanıdığı aileler katılır. Haremlik selamlık ilkesine bağlı kalınır. Kız tarafı, ayrı ayrı mekanlarda gelenlere ikramda bulunur. Büyüklerden biri, kadınlar bölümüne geçip kısa ve özlü bir konuşmayla yüzükleri takar. Bu olaydan sonra, kıza bilezik altın gibi takılar takılır. Takıların çokluğu veya azlığı bazen çevrede konuşma konusu olabilir. Nişanlanan gençlerin sık görüşmeleri hoş karşılanmaz. Bu konuda yöre halkı oldukça muhafazakardır.  

 

Yalvaç’ta Düğün Düğün törenleri, ailelerin mali ve sosyal durumlarına göre çeşitlilik gösterir. Başlıca üç değişik düğün şekli görülür; Salon düğünü, rnevlütlü düğün, şenlikli düğün. Şehir merkezinde her üç düğün şekli de görülmektedir. Düğünler genelde üç gün sürer ve cuma gecesi başlar. Cuma gecesi kız evinde kına gecesi yapılır. Kızın arkadaş çevresi toplanır. Kız ortaya oturtularak, yüzü örtülür. Maniler söylenir. Kız genelde bu törenlerde ağlatılır. Düğün gününden bir gün önce erkek tarafı misafirleri yemekli ağırlar. Yemeğin mönüsü (çeşitleri) mali duruma göre değişir. Zengin ailelerde baş yemek olarak taskebabı, biraz fakir ailelerde nohut bulunur. Üçüncü günün öğle sonrası gelin alma zamanıdır. Arabalarla konvoy düzenlenip gelin olacak kızın evine gidilir. Konvoyun önünün kesilmesi ilginç bir olaydır. Bu işten ancak bahşişle kurtulmak mümkündür. Konvoyun önündeki süslü arabaya alınan gelin ve yakınlarının üzgün görülmeleri adettendir. Gelin arabadan kayınpederinin yardımıyla iner. Yeni hayata doğru ilk adımını almış olur. Kızın yanındaki yardımcı kadına Yük Yengesi, damadın yardımcısına Sağdıç denir. Gelin yeni evinin kapısından girerken üzerine madeni para ve çerez atılır. Gelinin yüzü gerdeğe kadar kapalı tutulur. Yatsı namazından sonra damat, yakınlarının sırlına vurduğu yumrukla gerdek odasına girer. Ertesi günde gelinin yeni evinde yemekli bir toplantı düzenlenir. Gelin misafirlerin elini öper, misafirlere yemek ikram edilir.  

 

Yalvaç’ta DÎNİ BAYRAMLAR Bayram Namazları Yalvaç, ilçesinde Ramazan ve Kurban Bayramı namazları diğer yerleşim yerlerinden biraz daha görkemlidir.
"Musalla" denilen mevkiye sabah namazı vaktinde bütün Yalvaç merkezindeki erkekler, yaşı büyük, erkek çocuklar akın akın toplanır. Bayram Namazını topluca kılmak Yalvaçlı için ayrı bir zevk ve gururdur. Namazdan sonra bayramlaşma yapılır. Arefe günü gitmeyen bile, tekrar ziyaret etmek isteyenler mezarlığa giderek, ebediyete göçmüş büyüklerine dua edilir. Bayramlar, Yalvaç'la hem sevinç hem de geçmişle köprü kınına günleridir. Bu manevi hazzı duymak, bu kadar müslümanı Anadolu'da namazda birarada görmek isleyenler, bir bayram günü Yalvaç'a uğramalıdırlar. 
 

 

Yalvaç’ta Ramazan Bayramı Yalvaç'ta Ramazan'ın ayrı bir değeri vardır. Muhafazakar bir yapıda olan Yalvaç halkının yetişkinlerinin sağlığı elverişli olmayanlar dışında tümü, oruç ibadetlerini yerine getirir.Ramazan ayında iftar sofraları Yüce Allah'ın bereketiyle zenginleşir. Ramazan ayı öncesinde mahalli yemek olan "şepit böreği" hazırlıkları da ayrı bir yer tutar.Zenginler, bu kutsal ayda düşkün ve fakirleri iftar sofralarına davet ederler. Ayrıca hali vakti yerinde olanlar, bilhassa yiyeceklerden oluşan hediye paketlerini fakirlere dağıtırlar. Ramazanın son haftasında baklava yapımına girişilir. Cevizli baklava yapımı yaygın olmakla birlikte, yöreye has kesmik baklavası da sevilerek yenilen bir tatlıdır. Bayram sabahı hemen her yetişkin erkek, yukarıda belirdiğimiz Musalla yöresinde topluca bayram namazı kılar. Camiden gelinince büyüklerin eli öpülür. Zengin bayram sodasına oturulur. Yemekten sonra da dost ve akrabalara bayramlaşmaya gidilir.  

 

Yalvaç’ta Kurban Bayramı Kurban Bayramına hazırlık bir ay önceden başlar Hemen her evde kurban kesilir. Kurban için seçilen hayvanlar, kesen kişinin mali ve sosyal durumuna göre değişir. Koç ve erkeç denilen erkek keçi tercih edilen kurban türlerindendir. Kurban için alınan koçtan çeşitli renklere boyayıp gezdirmek, evin erkek çocukları için ayrı bir mutluluk ve sevinç kaynağıdır, Kurban bayramı namazı topluca Musalla'da kılındıktan sonra aile içinde bayramlaşılır. Sonra kurban kesimi gerçekleşir. Koyunlar üç parçaya ayrılır. Bir parçası evde bu akılır, bir parçası misafirlerle yenir, kalan parçası da fakirlere dağıtılır. Kurban derileri hayır kurumlarına vermede titizlik gösterilir  

 

Yalvaç’ta HIDIRELLEZ Baharın müjdecisi olan hıdırellez günleri de Yalvaç'ta önemli günlerdendir. Hıdırellez günü her zaman bolluk ve bereketin simgesi olarak tanınır. Bu günde, "Hıdırlık Mevkiinde" gönç kızlar toplanıp kendi aralarında eğlenirler. Genç erkekler de ileride eşleri olabilecek genç kızları görebilmek amacıyla buraya akın ederler. Ama ne demişler: Ya nasip, kime niyet, kime kısmet!...  

 

Yalvaç’ta DOĞUM ADETLERİ Yalvaç ve çevresinde doğum olayı, önemli bir olayıdır. Yeni gelinlerin hamile oldukları anlaşıldıktan sonra, çocuk için çeyiz yapımına başlanır. Bu çeyizi hem anne adayı, hem de kız ve oğlan anneleri hazırlar.
Anne adayı, doğuma kadar el üstünde tutulur. Kendisine ağır iş yaptırılmaz. Bir dediği iki edilmez. Kırsal kesimde oğlan çocuğu babası olmak ayrı bir gururdur. Genel olarak" kız olsun, oğlan olsun ayıpsız olsun" anlayışından hareket edilir. Baba olan kişi, müjdeyi getirene değerli hediyeler verir. Kız tarafı da " beşik" ve diğer hediyelerle "çocuk görmeye" gelir. Çocuğun doğduğu evde yemekte ağırlanır. 
 

 

Yalvaç’ta SÜNNET Müslümanlığın temel adetlerinden olan "Sünnet Merasimi" Yalvaç'ta ayrı bir önem taşır. Genellikle ilkokul çağında sünnet yaptırılan çocuklar, erkekliğe ilk adımını atmış sayılır. Çocuğa alınan renk renk sünnet kıyafetleri bir hafta önceden alınır. Bu kıyafetler düğün sahibinin maddi durumuna göre değişir. Düğün töreni, cumartesi sabahtan başlar. Genellikle sünnet yapılan evde, konuklar yemekli ağırlanır. Sünnet kıyafeti giymiş olan çocuk misafirlerin elini öper, onlarda güçleri ve yakınlıkları oranında çocuğu para veya altınla ödüllendirir. Çocuğun sünneti ikindi sonrasında gerçekleşmeden önce, bazen düğün konvoyu gezdirilir. Çocuk cami etrafında dolandırılır. Gezinti bittikten sonra, sünnet gömleği giydirilen çocuk, tebrikler arasında erkekliğe adımını atar. 

 

Son Güncelleme ( Perşembe, 25 Eylül 2008 )
 
< Önceki   Sonraki >